Plan en bereid je goed voor op het fotograferen van sterren

Bij het fotograferen van hemellichamen is er geen plaats voor spontaniteit – goede planning is hier geboden. De nachtelijke locatie moet zeer zorgvuldig worden gekozen. Er is een donker gebied nodig, ver weg van de halo’s en lichtvervuiling van grote steden. Hoe donkerder het gebied, hoe meer sterren er te zien zijn.

Je moet een mooie voorgrond zoeken als anker voor de foto’s. Geschikte voorgronden zijn onverlichte gebouwen, hekken, bomen, rotsformaties, meren, enz. Een interessante voorgrond geeft een foto een eigen karakter. Informatie over de plaatselijke weersomstandigheden is ook nuttig. Er is een heldere, wolkenvrije hemel nodig. Een hoge luchtvochtigheid is ook niet goed, omdat dit kan leiden tot onscherpe beelden. Fel maanlicht overschaduwt helaas veel sterren, dus idealiter moet voor de foto’s een tijdstip worden gekozen waarop de maan niet zichtbaar is aan de nachtelijke hemel.

Het zwerven van de sterren aan de nachtelijke hemel wordt grotendeels veroorzaakt door de rotatie van de aarde. Voor de beste resultaten moet de camera naar het noorden of zuidoosten worden gericht. De as van de aarde wijst precies naar Polaris (Poolster), zodat deze ‘s nachts niet van positie verandert. Terwijl hij altijd op dezelfde plaats staat, verplaatsen de andere sterren zich.

Je uitrusting voor sterrenfotografie zou er als volgt uit kunnen zien

Een DSLR-camera of een camera met manuele opnamemodus en volledig opgeladen batterijen zijn de basisvereisten voor geslaagde foto’s. Ook een stabiel statief, zelfs passerend wild kan trillingen veroorzaken. Een groothoeklens (10 tot 20 mm) geeft de beste resultaten. U kunt ook fotograferen met een langere brandpuntsafstand, maar het grote diafragma van de groothoeklens maakt veel lagere ISO-waarden en een indrukwekkende beeldbreedte mogelijk.

Als er een manier is om je camera te programmeren om op bepaalde tijdstippen foto’s te nemen, zou dat ideaal zijn. Anders zal een afstandsbediening helpen. Er zou genoeg ruimte op de geheugenkaart moeten zijn. De foto’s moeten worden opgeslagen in RAW-formaat om betere resultaten te krijgen bij de nabewerking. En vergeet koffie (of andere drankjes) en snacks niet, het wordt een lange nacht. Soms is een warme jas ook goed, want de nachten kunnen hier ook erg koud worden.

Heldere hemel: klaar om te gaan

Omdat het moeilijk kan zijn de apparatuur in volledige duisternis op te stellen, kan het beste bij het laatste daglicht worden begonnen. Plaats eerst de camera en het statief op de gewenste plaats. Richt de camera zo dat zoveel mogelijk sterren worden vastgelegd. Maak een paar opnamen van de voorgrond bij daglicht met verschillende ISO-instellingen voor de nabewerking. Zet de camera in de handmatige stand en selecteer de instelling voor continu fotograferen. Als u wilt dat de sterren puntvormig zijn, opent u het diafragma volledig en belicht u de sensor gedurende ongeveer 30 seconden.

Afhankelijk van of je de lucht lichter of donkerder wilt, moet je experimenteren met verschillende ISO-instellingen. Als het resultaat bevredigend is, slaat u de instellingen op. Met een belichtingstijd van één minuut is de beweging van de sterren aan de horizon al merkbaar. Als je de migratie van de sterren als een spoor aan de hemel wilt laten zien, moet je verschillende intervalopnamen maken. Het wordt pas echt spectaculair als de sporen van de sterren zich over de hele horizon uitstrekken. Hiervoor zijn vaak belichtingstijden tot 2 uur nodig. Ook hier zijn enkele experimentele opnamen aan te bevelen.

Conclusie: De perfecte zomernacht en goede apparatuur leveren droomachtige sterrenbeelden op

Met een doordachte planning, goede apparatuur en het juiste uitkijkpunt is het niet zo moeilijk om spectaculaire foto’s van de nachtelijke hemel te maken. Met gratis software zoals Startrails (Windows) of StarStax (Mac en Windows) kunnen de beelden bij de nabewerking aan elkaar worden geplakt om een grandioze opname te maken.

Een goede lens voor sportfotografie: belangrijke tips

De autofocus moet in staat zijn het onderwerp snel genoeg scherp te stellen. Naast de motor en de autofocusmodule in de camera, hebben ook lenzen hun eigen autofocusmotor. Goedkope lenzen van andere fabrikanten kunnen nog niet tippen aan het motorvermogen van de originelen van Nikon en Canon. Anders creëert de lens een knelpunt waardoor veelbelovende opnamen worden afgekeurd.

Het diafragma en de brandpuntsafstand moeten worden afgestemd op de sport, wat niet betekent dat u een arsenaal aan lenzen nodig hebt. Voor bezitters van een Nikon-camera is het AS-F objectief een echte allrounder. Als een Canon of ander model wordt gebruikt, is een 70-200mm f/2.8 lens het juiste begin. In principe heeft een diafragma van f/4.0 alleen zin bij helder daglicht. Voor bijna alle andere sporten en toepassingen moet een diafragma van f/2.8 worden gekozen. Voor de brandpuntsafstand geldt de vuistregel: hoe verder u van de actie verwijderd bent, hoe groter de brandpuntsafstand moet zijn.

Sommige objectieven bieden extra beeldstabilisatoren. Die kunnen geen kwaad, maar zijn ook niet nodig. Deze functie is vooral interessant als u de camera tijdens een autorace mee wilt trekken om de auto te bevrijden van een onscherpe achtergrond. Het valt dan bijzonder op en brengt een aangrijpend motief over. De beeldstabilisatoren ondersteunen dergelijke ambities en zorgen voor een geconcentreerd beeld door een gekantelde zoeker.

Instellingen voor sportfotografie: diafragma, ISO-waarde & Co.

Met name veld- en zaalsporten stellen andere eisen. Op het sportveld zijn telelenzen bij goed daglicht de juiste keuze. Meestal zit je ver weg van de actie, zodat je alles toch van dichtbij kunt zien. Het diafragma kan worden ingesteld op f/4.0, zodat u niet wijd open hoeft te fotograferen. Hierdoor hoeft u geen hoge ISO-instelling te gebruiken en krijgt u een scherper beeld. Als u scènes van heel dichtbij wilt fotograferen, kunt u beginnen met een brandpuntsafstand van 24 mm. Normaal gesproken ben je goed uitgerust vanaf 70 mm. Met 400-500 mm kunt u het veld overzien en zelfs achter het doel opstellen.

Vanaf 600 mm brandpuntsafstand wordt het moeilijk om een goed resultaat te bereiken. De situatie is anders wanneer de supertelelens wordt gebruikt. Als u een scène in het strafschopgebied vanaf de zijlijn fotografeert, is 600 mm brandpuntsafstand een goede keuze. Dit is echter meer een optie voor professionele fotografen die meerdere camera’s bij zich hebben. Voor wedstrijden kan zelfs een brandpuntsafstand van 700 mm nodig zijn als uw locatie erg ver van de actie verwijderd is.

Tips voor slechte lichtomstandigheden

Binnensporten hebben buiten de professionele competities moeilijke lichtomstandigheden. Zelfs een wedstrijd bij schijnwerperlicht op het voetbalveld kan grensverleggende resultaten opleveren wat betreft de opnamekwaliteit met diafragma f/4.0. In slecht verlichte sportzalen kun je niet om diafragma f/2.8 heen. De sluiter gaat wijder open en in korte tijd komt er meer licht op de sensor. Hier komt autofocus weer om de hoek kijken.

Het helpt ook om een beeldsensor (in de camera) te hebben die goede beelden levert bij hoge ISO-waarden. De beeldruis moet niet in de camera worden verwerkt, omdat de kwaliteit eronder lijdt. De camera berekent alleen intern welke kleurpixels op dat moment geschikt zouden zijn. Als er zo’n krachtige beeldsensor achter de lens zit, hoeft u zich geen zorgen te maken over diafragma’s groter dan f/2.8. Als dit niet het geval is of als u absoluut hoogwaardige resultaten wilt bereiken, is een lens met een diafragma van f/2.0 en een brandpuntsafstand van 200 mm een goed alternatief. In het algemeen beginnen de brandpuntsafstanden bij binnensporten bij 24 mm. Voor opnamen van de speelhelft van de tegenpartij is een brandpuntsafstand tot 400 mm nuttig.

Sportfotografie: wat uw camera moet kunnen

Zolang het geen golf, schaken of snooker is, is het veld of de baan een snel bewegende plaats. Als u het onderwerp in de zoeker hebt, zou een scherp beeld het resultaat moeten zijn nadat de sluiter is ontspannen. Een snelle autofocusmodule en overeenkomstige hoge ISO-waarden zijn onontbeerlijk. Voor goede opnamen mag er geen storende beeldruis zijn, zelfs niet bij hoge ISO-instellingen.

Aan de hand van voorbeeldfoto’s op het internet die door andere gebruikers zijn gemaakt, kunt u zien welke kwaliteit de foto’s hebben bij hoge ISO-waarden. Beeldruis is ook een centraal thema in testrapporten. Het is vooral belangrijk dat de beeldruis niet gewoon wordt onderdrukt door de software in de camera. Het resultaat is een berekening en herkleuring van pixels waarbij de contouren verloren kunnen gaan.

Omdat het onderwerp blijft bewegen, is de continu-opnamefunctie ook spannend. U kunt de prestaties van de continu-opnamefunctie vergelijken in de aanbiedingen van de fabrikanten. U hebt een snelle geheugenkaart nodig om de beelden te verwerken – anders wordt het continu fotograferen onnodig vertraagd. De geheugenkaart moet een groot aantal beelden in goede kwaliteit kunnen bevatten. Het is ideaal als de camera een tweede sleuf heeft voor een extra geheugenkaart.

Als het om de actie gaat, mogen belangrijke instellingen niet in het menu verborgen worden. Een goede camera voor sportfotografie heeft daarom knoppen die gemakkelijk en snel vast te pakken zijn. Het voelt ook goed in de hand. Dit voorkomt dat het wegglipt in het heetst van de strijd. Bij buitenopnamen is spatwaterbescherming tegen regen ideaal. In het algemeen moet je bij een camera voor sportfotografie zoeken naar een robuuste afwerking en een goed gevoel.

Sportfotografie in de hobby- en professionele sector

Alle bovenstaande kenmerken worden gecombineerd in camera’s in de hoogste prijsklasse. Aangezien de meeste camerafabrikanten de massamarkt willen aanspreken, zullen professionele sportfotografen de modellen van hun keuze vinden bij de merken Canon en Nikon. Amateurfotografen kunnen deze modellen ook aanschaffen, maar moeten zich ervan bewust zijn dat zij in pure luxe investeren. U moet dus over een passend budget beschikken of buitengewoon enthousiast zijn over het onderwerp om deze investering de moeite waard te maken. De topmodellen hebben een langere levensduur dan normale camera’s, met maximaal 250.000 foto’s. U kunt dus met een gerust geweten zo’n camera tweedehands kopen als u geen topprestaties wilt missen.

In de regel hebben amateurfotografen echter niet veel van de functies van dure professionele apparatuur nodig. Tenzij u perfecte foto’s moet maken in weer en wind, is de spatwaterbescherming niet nodig. En het hoeft niet de snelste continu-opnamefunctie te zijn. In tegenstelling tot sportjournalisten hangt je inkomen niet af van het feit of je honderd procent van een bepaalde scène in de bus krijgt.

Fouten en afwijzingen zijn toegestaan. Deze tolerantie kan de prijsklasse van de camera’s die u overweegt, al aanzienlijk verlagen. Modellen van andere fabrikanten zijn daarom ook geschikt voor gebruik bij sportfotografie als ze een sterke autofocus, snelle beeldsequenties en hoge ISO-waarden met weinig beeldruis bieden. De resultaten zijn indrukwekkend, ook al hoeven ze geen duizenden euro’s te kosten en de omslag van een sporttijdschrift te sieren.

Zowel professionele als ambitieuze amateurfotografen kunnen geschikte camera’s vinden voor sportfotografie. Met een beetje onderzoek en de bereidheid compromissen te sluiten, kunt u veel geld besparen. Vooral voor sportfotografie is de keuze van het objectief veel belangrijker dan de keuze van de camera.

Zwart en wit als de essentie van de voorstelling van voorwerpen

Kleuren zorgen voor afwisseling, en dat geldt ook voor effecten in de fotografie. Voor sommige fotokunstenaars is het echter juist het meest wenselijke effect om het zonder kleur te doen. Alleen zwart en wit “tekenen” het karakter van het model in de opname, waardoor een silhouet scherp uitkomt of zachte contouren bijna versmelten met een schaduwrijke achtergrond. De kunst is om alle kleur behalve zwart en wit uit de opname te verwijderen. In plaats daarvan verandert een monochrome toon in de verschillende gradaties van contrast de focus op een fotografisch object.

Lijnen, structuren en vormen, contrasten en accenten blijven de essentie van een situatie. Deze treden op de voorgrond en hebben een veranderd emotioneel effect op de kijker door de afwezigheid van andere kleuren. Filosofisch gesproken betekent een geslaagde zwart-wit foto een terugkeer naar het essentiële. Dit doel leidt ook tot een ander perspectief voor de fotograaf zelf. Hij moet mentaal alles blokkeren wat voor zijn camera kan afleiden van de essentie van zijn beeld. Een te scherpe lichtinval van één kant zou de beoogde schaduw voor of op het voorwerp kunnen verstoren. Een te zwakke lichtaccentuering zou het silhouet, de algemene vorm doen vervagen of onscherp maken.

Zwart-wit fotografen verdoezelen kleurfouten niet

Ondanks al het enthousiasme voor zwart-wit fotokunst zijn er natuurlijk ook sceptici. Zij insinueren dat een zwart-witopname hoogstens kleurfouten zou verdoezelen en opnamefouten zou corrigeren. Wel, ja, fotografen gebruiken deze kleurentruc wel, maar lang niet allemaal en zeker niet uit principe. Door hun focus op licht en schaduw hebben fotografische kunstenaars geleerd om mentaal kleur te blokkeren wanneer ze naar de wereld kijken, lang voordat een object een foto wordt. Zij zien anders, zij denken anders en zij beoordelen ook licht, schaduw, kleur en perspectief onafhankelijk van hun eerste, directe blik. Zulke fotografen kunnen met recht laterale denkers of abstracte kunstenaars worden genoemd. Het is gewoon dat hun abstractie terugleidt van de weloverwogen zienswijze naar de essentie.

Kleine details moeten van tevoren nauwkeurig in een zwart-witbeeld worden bedacht of er opzettelijk uit worden gewist. Bij menselijke modellen voor zwart-witfoto’s moeten delen van het gezicht of het lichaam in een zo gunstig mogelijk contrast met andere delen van de foto worden geplaatst. Alleen op deze manier is het mogelijk om alle expressieve kracht van licht, schaduw, beweging en vorm artistiek samen te vatten met slechts twee kleuren.

Waarom zwart-wit beelden zo’n sterke interpretatieve kracht hebben

Wie een zwart-witfoto bekijkt, voelt zich nostalgisch geraakt of emotioneel geroepen tot een poging tot interpretatie. De nostalgici zijn zij die nog de expressiviteit van oude foto’s ervaren, uit zulke oude tijden toen kleurenfotografie nog niet eens een gedachte was. De tolken daarentegen begrijpen een boodschap die uitgaat van het voorwerp, zijn omgeving en de contrasterende compositie. De zwart-witfotografen zelf zouden om beide standpunten glimlachen: vanuit hun standpunt is de vermeende diepzinnige boodschap niets meer dan een met succes vastgelegd moment, een picturaal-artistieke symbiose van licht, schaduw en voorwerp.

Het is echter zeer wel denkbaar dat een fotografisch kunstenaar zich voor zijn opname laat inspireren door een onbewuste boodschap, die hij met de foto overbrengt op de toeschouwer. De nadruk ligt echter op onbewust, want de bewuste keuze van zwart-wit motieven is meer technisch van aard. Zoals schilders met hun schilderijen een verhaal vertellen, zo beschrijft een zwart-wit foto de schoonheid van het leven, van een klein of veelomvattend detail ervan. In die zin dat de kijkers erdoor tot gedachten, gewaarwordingen en in het beste geval een enthousiaste verwondering worden gebracht, heeft deze fotografische techniek haar doel bereikt. Het legt de essentie van een object vast als een compositie van licht en schaduw.

Fotobewerking: Zwart-wit foto’s bewerken?

Visionairs kunnen alleen in de directe zwart-wit opname vastleggen wat het moment mogelijk maakt voor de visie. De nabewerking van de contrasten maakt van dit vastgelegde moment een optische “vertaling”, en toont zo aan buitenstaanders wat de fotograaf eigenlijk wilde vastleggen. De persoonlijke kijk op een voorwerp kan en moet artistiek zo worden bewerkt dat juist de inspiratie mogelijk wordt die een gewone foto onderscheidt van een emotioneel aantrekkelijk zwart-wit beeld.

Het mag niet worden onderschat dat zelfs in de meest perfecte digitale setting een camera slechts emotieloos vastlegt wat zich recht voor zijn lens bevindt. De zuivere werkelijkheid komt echter meestal niet overeen met de werkelijke kracht van de weergave van foto’s in zwart-wit. Het is alleen de artistieke wil van de fotograaf die licht en schaduw vervolgens zo ensceneert dat uit pixels en contrasten een vorm ontstaat. Overigens is de nabewerking van zwart-witfoto’s niets anders dan de eigen interpretatie van de kunstenaar, die hij in het beste geval vervolgens bij de toeschouwer stimuleert.

Zwart-wit fotografie wordt verkozen door fotografische kunstenaars die, door een abstracte kijk op de dingen, hun essentie zichtbaar maken voor de toeschouwer. Noch worden fotografische fouten verdoezeld, noch worden diepzinnige boodschappen opzettelijk opgenomen. Het afzien van kleuren en het spel met licht en schaduw komen veeleer overeen met een visie die de fotograaf had bij de keuze van zijn object. Als de opname geslaagd is door vaardige fotografie en goede nabewerking, voelt de kijker zich door de visie aangezet tot een emotionele interpretatie.

Meer spannende artikelen voor de juiste camera-instelling

• Ken de juiste ISO-waarde
• Het spel met licht en schaduw
• Maak een mooie portretfoto